So’m dollarga nisbatan oxirgi 9 ta savdo sessiyasida 2 foizga qadrsizlandi. Dollar global miqyosda mustahkamlanmoqda, bu esa so’mning qiymatini yo’qotishiga sabab bo’lmoqda. Iqtisodchi Mirkomil Xolboyev ushbu jarayonni tahlil qilib, bir qator omillarni keltirib o’tdi.
Dollarning mustahkamlanishi va uning sabablari
Oktabr oyida aksariyat valyutalar dollar uchun qadrsizlanmoqda. Tanlab olingan 39 ta valyutadan 26 tasi dollarga nisbatan qadrsizlangan. Bu holat, AQSH Markaziy bankining foiz stavkasini oshirgani va inflyatsiyaning oshishi kutilayotganligi bilan izohlanadi. Shuningdek, so’m dollar qarshi kurashda kuchsiz qolmoqda. Dollarning mustahkamlanishi iqtisodiy o’zgarishlarga olib kelishi, valyuta bozorida noaniqliklarni oshirishi mumkin.
Dollarning kuchayishi bilan birga, boshqa valyutalar ham uning ta’siriga duchor bo’lmoqda. Bu holat, mintaqaviy iqtisodiyotga ta’sir ko’rsatishi mumkin, chunki ko’plab mamlakatlar dollar bilan aloqada. O’zbekistonda esa, so’mning qadrsizlanishi mahalliy iqtisodiyotda turli muammolarni keltirib chiqarishi ehtimoli mavjud.
So’m kursiga ta’sir etuvchi omillar
- Qarz to’lovlari: Bir martalik qarz yoki shunga o’xshash majburiyatlar bo’yicha to’lovlar valyuta bozorida qisqa muddatli talabni oshirishi mumkin. Bu, ayniqsa, davlat yoki xususiy sektorlarda qarz to’lovlari amalga oshirilayotganda yuzaga keladi.
- Real kurs: May oyidan real kurs mustahkamlanishni boshlagan, lekin hozirgi kunda bu jarayon tugagan ko’rinishda. Markaziy bank ishlab chiqaruvchilarni qo’llab-quvvatlash maqsadida bozorni nazorat qilishga harakat qilishi mumkin.
- Pul o’tkazmalari: Mavsumiy pul o’tkazmalari kamayishi ham so’mning qadrsizlanishiga ta’sir etmoqda. O’zbekistonga pul o’tkazmalari ko’pincha yilning ma’lum davrlarida ko’payadi, bu esa so’mning mustahkamlanishiga yordam beradi.
Kutilayotgan natijalar
O’zbekistonda so’mning qadrsizlanishi davom etsa, bu iqtisodiyotda turli o’zgarishlarga olib kelishi mumkin. Iqtisodchilarning fikriga ko’ra, dolarning mustahkamlanishi va boshqa omillar natijasida, so’mning kelgusi kursi yanada pasayishi kutilmoqda. Bu holat iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda qiyinchiliklar tug’dirishi mumkin. Shuningdek, narxlar oshishi va inflyatsiya muammolari ham yuzaga kelishi ehtimoli mavjud.
Ushbu vaziyatga qarshi chora-tadbirlar ko’rish ham muhimdir. Markaziy bank va hukumat birgalikda iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash uchun kerakli choralarni ko’rishlari lozim. Valyuta kursining nazorat qilinishi va iqtisodiy siyosatning izchil amalga oshirilishi kelajakda so’mning qadrsizlanishini oldini olishda muhim rol o’ynaydi.
Ushbu maqolani kirill alifbosida ham o’qishingiz mumkin.
