Тургеневнинг “Муму” асарида тасвирланган девори йўқ қамоқхона ҳақида ҳикоя қилинади. Бу қамоқхона ўзига хос, чунки унда кар ва соқов инсон яшайди. Асарда, бу инсоннинг жисмонан бақувват бўлишига қарамай, унинг ҳаёти бошқалар томонидан белгиланиши муҳим аҳамиятга эга.
Қамоқхона ва унинг аҳамияти
Девори йўқ қамоқхона, аслда, метафорик маънода инсоннинг ижтимоий эркинлигини чекловчи муҳитни ифодалайди. У ерда яшовчи инсон, кар ва соқов бўлишига қарамай, бошқалар томонидан белгиланган ҳаёт тарзига муҳтождир. Унинг ўз севгисини танлаш имконияти йўқ, чунки бу қарорлар бошқаларнинг қўлида. Бу ҳолат инсоннинг қамоқдаги ҳолатини янада кучайтиради.
Бундан ташқари, қамоқхона кўплаб инсонларнинг ички курашлари ва ижтимоий қийинчиликлари ҳақида ҳам ўйлашга ундайди. Ҳар бир инсон ўзининг шахсий эркинлигини ҳис қила олмаслиги, унинг ҳаётининг фақат бошқалар томонидан белгиланиши, асарнинг марказий мавзусидир. Ижтимоий муҳитнинг инсон ҳаётига таъсири, қамоқхона мисолида, жуда чуқур ва мураккаб масала сифатида кўринади.
Асардги асосий қаҳрамон
Асарда тасвирланган қаҳрамон – жисмонан кучли, лекин руҳий жиҳатдан қамоқда бўлган инсон. У ўз ҳис-туйғуларини ифода эта олмайди, бу эса унинг ҳаётини янада мураккаблаштиради. Бошқалар унинг ўрнини эгаллаб, қандай яшашини белгилайдилар. Бу ҳолат, асар орқали, инсон эркинлиги ва ўзлигини йўқотиши ҳақида чуқур фикр юритади.
Кар ва соқов бўлган қаҳрамон, аслда, ўзининг ички курашларига, ҳис-туйғуларига ва шахсий танловларига эга эмас. Бу ҳолат, унинг ҳаётини янада қийинлаштиради ва бошқалар томонидан белгиланган ҳаёт тарзига тўлиқ боғлиқ бўлиши унинг эркинлигини чеклайди. Асар, шу тариқа, инсониятнинг ўзлигини қидириш йўлидаги муаммолар ҳақида ҳам ҳикоя қилади.
Муҳокама ва аҳамият
Ушбу асар орқали, жамиятдаги ижтимоий муаммолар, инсон эркинлиги ва шахсий танлов масалалари кўтарилади. Тургенев, ўз асари орқали, ўқувчи диққатини инсоннинг ички курашларига қаратади. Бу қамоқхона, аслда, ҳар биримиз учун муҳим хулосалар чиқаришга ёрдам беради: инсоннинг ўз ҳаётидаги эркинлиги ва таъсирчанлик масаласи, шахсий танловларнинг аҳамияти. Унинг кўрсатган муаммолари бугунги кунда ҳам долзарбдир.
Асар, ўз ўрнида, ҳар бир инсон учун муҳим сабоқларни ўз ичига олади. Жамиятда эркинлик ва шахсий танлов масалалари, кўплаб одамлар учун долзарбдир ва бу асар орқали бунни янада яхшироқ тушуниш мумкин. Тургеневнинг “Муму” асари, ўзингизни қамоққа олиш ва эркинликни топиш йўлида қандай қийинчиликларга дуч келишингиз мумкинлигини кўрсатади.
Ушбу мақолани лотин алифбосида ҳам ўқишингиз мумкин.
