2026-йилги физиология ва тиббиёт бўйича Нобел мукофоти америкалик олим Карл Дейссерот билан бирга, германийалик олимлар Петер Хегеманн ва Георг Нагелга берилди. Ушбу олимлар асаб ҳужайраларини ёруғлик ёрдамида назорат қилиш имконини берувчи оптогенетика технологиясини кашф этганликлари учун тақдирландилар. Нобел ассамблеяси баёнотида, кашфиётлар, ёруғлик билан бошқариладиган ион каналлари ва оптогенетикага оид бўлганлиги айтилган.
Оптогенетика – бу асаб ҳужайраларини ёруғлик ёрдамида фаоллаштириш ёки уларнинг фаолиятини тўхтатишга имкони берувчи замонавий усул. Ушбу технология асаб занжирларини ўрганишга катта имкониятлар яратди, хусусан, мияда хотира, ҳис-туйғу ва хулқ-атворни шакллантириш жараёнларини ўрганишга ёрдам бермоқда. Петер Хегеманн ва Георг Нагел 2000-йиллар бошида бир ҳужайрали сувотида ёруғликка сезгир оқсил, яъни каналродопсини аниқладилар. Кейинчалик, Стенфорд университети олимини Карл Дейссерот бу каналродопсини асаб ҳужайраларида қўллаб, уларнинг фаолиятини ёруғлик ёрдамида бошқариш усулини ривожлантирди.
Олимлар оптогенетика ёрдамида муайян хотиралар, ҳис-туйғулар ва хатти-ҳаракатларни шакллантиришда иштирок этувчи асаб занжирларини тадқиқ қилмоқда. Янда муhim жиҳати шундаки, оптогенетиканинг тиббиётда қўлланилиши истиқболли ҳисобланади. Тадқиқотчилар бу усул ёрдамида кўриш қобилиятини тиклаш, шунингдек, айрим неврологик ва руҳий касалликларни ўрганиш ва даволаш имкониятларини изламоқдалар.
Нобел мукофотларини эълон қилиш ҳафталиги 5-октябрда физиология ва тиббиёт йўналишида бошланди. 6-октябрда физика, 7-октябрда кимё, 8-октябрда адабиёт, 9-октябрда Тинчлик мукофоти ва 12-октябрда иқтисодiyot бўйича лауреатлар эълон қилинади.
Ушбу мақолани лотин алифбосида ҳам ўқишингиз мумкин.
