O‘zbekistonning yalpi tashqi qarzi oxirgi yillarda sezilarli o‘sish sur’atini ko‘rsatmoqda. 2026 yil 1 iyul holatiga ko’ra, umumiy tashqi qarz 84,1 milliard dollarni tashkil etdi. Bu raqamning 41,7 milliard dollari davlat tashqi qarzi, 42,4 milliard dollari esa korporativ qarzga to’g’ri keladi. O‘tgan yil bilan solishtirganda, bu ko‘rsatkich 11,9 milliard dollar yoki 16,5 foizga oshgan.
2025 yil 1 iyulidan 2026 yil 1 iyuliga qadar davlat tashqi qarzi 36,8 milliard dollardan 41,7 milliard dollarga ko‘tarilgan. Bu 13,3 foizga o‘sishni anglatadi. Shu bilan birga, korporativ tashqi qarz ham 35,4 milliard dollardan 42,4 milliard dollarga ko‘paygan, bu esa 19,8 foizga teng. Yil boshidan beri, bu ko‘rsatkichlar mos ravishda 1,2 milliard va 700 million dollar miqdorida o’sgan.
Markaziy bank tomonidan keltirilgan ma’lumotlarga ko’ra, korporativ tashqi qarz tarkibida davlat kafolatisiz jalb etilgan mablag‘lar aks etmoqda. Bunda davlatning ushbu qarz bo’yicha hech qanday majburiyatlari yo‘q, to‘lovlar esa xususiy sektor va banklar tomonidan amalga oshiriladi.
O‘zbekiston tarixida 2025 yil eng yuqori tashqi qarz o‘sishi qayd etildi – 18,1 milliard dollar. Shuningdek, pandemiya davrida 2020 yilda 9,2 milliard dollar, 2023 yilda 9,8 milliard dollar va 2024 yilda 10,8 milliard dollar miqdorida tashqi qarzning oshishi kuzatilgan. Qonuniy tartibga solish mexanizmlarining joriy etilishi davlat tashqi qarzining o‘sishini nisbatan mo’tadillashtirdi, masalan, 2020 yilda 5,5 milliard dollar, 2021 yilda 2,3 milliard dollar va 2022 yilda 2,1 milliard dollar o’sgan.
Umumiy tashqi qarzning yalpi ichki mahsulotga nisbati davlatning makroiqtisodiy barqarorligini ko‘rsatuvchi muhim indikatorlardan biridir. Bu ko‘rsatkich davlatning o‘z qarz majburiyatlarini iqtisodiy rivojlanish uchun zarar yetkazmasdan, vaqtida to‘lay olish qobiliyatini aks ettiradi. O‘zbekiston misolida, umumiy tashqi qarzning yalpi ichki mahsulotga nisbati 2021 yilda 48,5 foizni tashkil etgan bo‘lsa, 2022 yilda bu ko‘rsatkich 46 foizgacha qisqardi. Keyingi uch yil davomida bu ko‘rsatkich 2025 yil yakunida 55,9 foizga yetdi.
Umuman olganda, O‘zbekiston tashqi qarzining o‘sish sur’atlari iqtisodiyotning barqarorligini va moliyaviy holatini belgilovchi muhim omil sifatida e’tiborga olinishi zarur. Bunday o‘sish tendensiyasi kelgusida ham davom etishi kutilmoqda.
Ushbu maqolani kirill alifbosida ham o’qishingiz mumkin.
