Ўзбекистоннинг ялпи ташқи қарзи охирги йилларда сезиларли ўсиш суръатини кўрсатмоқда. 2026 йил 1 июл ҳолатига кўра, умумий ташқи қарз 84,1 миллиард долларни ташкил этди. Бу рақамнинг 41,7 миллиард доллари давлат ташқи қарзи, 42,4 миллиард доллари эса корпоратив қарзга тўғри келади. Ўтган йил билан солиштирганда, бу кўрсаткич 11,9 миллиард доллар ёки 16,5 фоизга ошган.
2025 йил 1 июлидан 2026 йил 1 июлига қадар давлат ташқи қарзи 36,8 миллиард доллардан 41,7 миллиард долларга кўтарилган. Бу 13,3 фоизга ўсишни англатади. Шу билан бирга, корпоратив ташқи қарз ҳам 35,4 миллиард доллардан 42,4 миллиард долларга кўпайган, бу эса 19,8 фоизга тенг. Йил бошидан бери, бу кўрсаткичлар мос равишда 1,2 миллиард ва 700 миллион доллар миқдорида ўсган.
Марказий банк томонидан келтирилган маълумотларга кўра, корпоратив ташқи қарз таркибида давлат кафолатисиз жалб этилган маблағлар акс этмоқда. Бунда давлатнинг ушбу қарз бўйича ҳеч қандай мажбуриятлари йўқ, тўловлар эса хусусий сектор ва банклар томонидан амалга оширилади.
Ўзбекистон тарихида 2025 йил энг юқори ташқи қарз ўсиши қайд этилди – 18,1 миллиард доллар. Шунингдек, пандемия даврида 2020 йилда 9,2 миллиард доллар, 2023 йилда 9,8 миллиард доллар ва 2024 йилда 10,8 миллиард доллар миқдорида ташқи қарзнинг ошиши кузатилган. Қонунй тартибга солиш механизмларининг жорий этилиши давлат ташқи қарзининг ўсишини нисбатан мўтадиллаштирди, масалан, 2020 йилда 5,5 миллиард доллар, 2021 йилда 2,3 миллиард доллар ва 2022 йилда 2,1 миллиард доллар ўсган.
Умумий ташқи қарзнинг ялпи ички маҳсулотга нисбати давлатнинг макроиқтисодий барқарорлигини кўрсатувчи муҳим индикаторлардан бири. Бу кўрсаткич давлатнинг ўз қарз мажбуриятларини иқтисодий ривожланиш учун зарар етказмасдан, вақтда тўлай олиш қобилиятини акс эттиради. Ўзбекистон мисолида, умумий ташқи қарзнинг ялпи ички маҳсулотга нисбати 2021 йилда 48,5 фоизни ташкил этган бўлса, 2022 йилда бу кўрсаткич 46 фоизгача қисқарди. Кейинги уч йил давомида бу кўрсаткич 2025 йил якунида 55,9 фоизга етди.
Умуман олганда, Ўзбекистон ташқи қарзининг ўсиш суръатлари иқтисодиётнинг барқарорлигини ва молиявий ҳолатини белгилавчи муҳим омил сифатида эътиборга олиниши зарур. Бундай ўсиш тенденцияси келгусида ҳам давом этиши кутилмоқда.
Ушбу мақолани лотин алифбосида ҳам ўқишингиз мумкин.
